Onderwijsconcept

Voor de wedstrijd ‘Onze Nieuwe School’ van de gemeente Amsterdam hebben wij in december 2015 een Startdocument geschreven met de uitwerking van onze plannen voor het Kairos College. Op deze pagina leest u een aantal stukken uit ons Startdocument over ons onderwijsconcept:

  • Visie: worden wie je bent
  • Missie: wat breng ik in de wereld?
  • Pijlers: persoonlijkheidsvorming, autonoom en creatief leraarschap, duurzaamheid
  • Onderwijsaanbod: smeden en programmeren
  • Onderwijstijd: ademen
  • Context: onderwijsvernieuwing

 

ONDERWIJSCONCEPT  KAIROS COLLEGE

VISIE worden wie je bent

Toekomst. Onze kinderen groeien op in een snel veranderende wereld. Bepaalde beroepen zullen verdwijnen en nieuwe taken en vaardigheden worden van belang. Naast de echte wereld bestaat de virtuele wereld met je online identiteit. Als homo digitalus verkeren we in ‘het tweede technologie tijdperk’ en leggen we in één klik verbinding met wie, waar of wat dan ook.

Hoe kun je in deze wereld opgroeien tot een evenwichtig mens? Wat hebben kinderen en jongvolwassenen nodig om hun plek te kunnen vinden in de maatschappij? Hoe groeien jongeren op tot zelfbewuste burgers die duurzaam met hun omgeving en het milieu omgaan? Hoe kan een school aansluiten bij de verstrekkende technologische ontwikkelingen in de maatschappij die van invloed zijn op de arbeidsmarkt en onze manier van (samen)leven?

Voor ons liggen de antwoorden op deze vragen in veelzijdig onderwijs gericht op een brede en evenwichtige ontwikkeling van kinderen. Onderwijs gericht op leerplezier en een leven lang leren. Onderwijs dat je creatief vermogen aanspreekt. Onderwijs waarbij je zelfvertrouwen en zelfkennis verwerft en dat je stimuleert te worden wie je bent. En onderwijs dat je activeert een bijdrage te leveren aan de maatschappij en de wereld. Met dit onderwijs kom je sterk te staan. Met leerplezier, creativiteit, zelfvertrouwen en zelfkennis zullen jongeren over de veerkracht beschikken die zij nodig hebben om hun plek in de snel veranderende wereld steeds opnieuw te kunnen vinden. Op het Kairos College geven we dit onderwijsbeeld vorm met drie pijlers:

  1. persoonlijkheidsvorming
  2. autonoom en creatief leraarschap
  3. duurzaamheid, circulair denken en handelen

Om een brug te slaan naar de toekomst kiezen we ervoor om de jarenlange traditie van het vrijeschoolondewijs te vernieuwen en te verdiepen. We laten dit zien in de manier waarop we de pijlers voor de school uitwerken.

Mensbeeld. Bij het neerzetten van deze pijlers laten we ons inspireren door het mensbeeld van de antroposofie, ontwikkeld door Rudolf Steiner (1862-1925). In dit mensbeeld beschikt ieder mens over unieke mogelijkheden om te verwezenlijken in zijn leven. De individuele ontwikkelingsweg van iedere leerling benaderen we daarom op een verfijnde en holistische manier, uitgaand van de drie ontwikkelingsgebieden die Rudolf Steiner beschreef: het denken, het voelen en het willen. In ons onderwijs streven we ernaar het denken, het voelen en het willen evenwichtig aan te spreken. We zoeken de verbinding van deze drieledigheid in ritme en inhoud gedurende een les, gedurende de dag, in het leerplan en in het lesaanbod. Dit leidt tot activerende werkvormen, beweeglijk onderwijs en intrinsieke leermotivatie.

Inspiratoren. Op het Kairos College onderschrijven we het identiteitsdocument Wat maakt de vrijeschool uniek? opgesteld door de landelijke Vereniging van vrijescholen en putten we uit de ervaring van de wereldwijde vrijeschooltraditie van bijna honderd jaar.

Verder laten we ons inspireren door de visie op de kern en toekomst van het vrijeschoolonderwijs van Aziza Mayo, lector Vrijeschoolwaarden aan de Hogeschool Leiden, en de visie van onderwijspedagoog Gert Biesta. Andere inspiratoren zijn: Michael Fullan, Ken Robinson, Joke Hermsen, John Hattie, Friedrich Schiller (1759-1805), Martha Nussbaum, Arthur Zajonic, Otto Scharmer, Eric Scherder, Wil Derkse, Mihaly Csikszentmihalyi, Russell Brand, Hannah Arendt.

MISSIE wat breng ik in de wereld?

Om als leerling te kunnen worden wie je bent stimuleert het Kairos College de cognitieve ontwikkeling en het oordeelsvermogen, de wilsontwikkeling, sociale vorming en ontwikkeling van zelfvertrouwen. Het is onze missie om leerlingen te begeleiden naar een volwassen leven waarin zij als vrij denkende, voelende en strevende mensen de maatschappij mede vorm kunnen geven op basis van hun eigen idealen. De vraag die we centraal willen stellen op onze school is: wat breng ik in de wereld?

PIJLERS VAN HET KAIROS COLLEGE

  1. PERSOONLIJKHEIDSVORMING

Hoofd, hart, handen. Met een breed aanbod van vormende vakken die aansluiten bij de ontwikkelingsfasen van kinderen willen we dat onze leerlingen zich gedurende hun schooltijd ten volle kunnen ontwikkelen op verschillende gebieden én op verschillende manieren. Leren door: onderzoeken, filosoferen, reflecteren, beleven, ontmoeten, programmeren, koperslaan, koken. Leren over jezelf en leren met en van elkaar. We noemen dit leren met hoofd, hart en handen, ofwel onderwijs voor de ontwikkeling van denken, voelen en willen. Met ons weloverwogen curriculum leggen wij een sterke basis voor de ontwikkeling van ‘vaardigheden voor de éénentwintigste eeuw’, zoals die door Stichting Leerplanontwikkeling (SLO) zijn vastgesteld: creativiteit, kritisch denken, probleemoplosvaardigheden, communiceren, samenwerken, digitale geletterdheid, sociale vaardigheden en zelfregulering.

 Individu – klas. We zoeken steeds naar een gebalanceerde verhouding tussen leren vanuit de dynamiek van de klas en individueel leren. ‘Autonomie in verbondenheid’ omschrijft voor ons de adequate school waarnaar we streven. De persoonlijke leerweg van iedere leerling verrijkt de school in al haar gemeenschappelijkheid.

  • In de eerste twee leerjaren wordt de heterogene klas van de basisschool voortgezet waarbij de leerling de lesstof persoonlijk en op eigen niveau verwerkt. Er is een vaste mentor die de meeste vakken geeft. Met deze eerste twee heterogene leerjaren creëren we een essentiële ‘leerruimte’ voor de leerlingen op cognitief en sociaal vlak. Deze ruimte is in onze ogen nodig is om tot een passende selectie op niveau te kunnen komen en de eigen leerstrategie te ontdekken.
  • Vanaf het derde jaar zitten de leerlingen in een vmbo-t, havo of vwo klas en volgen vanuit die klas de lessen, die voor een groot deel groepsgewijs worden gevolgd en individueel worden verwerkt.
  • Een groot aantal vakken behoort tot het verplichte en gezamenlijke curriculum. Hiermee komen de leerlingen in aanraking met zaken, ‘werelden’ of materie die niet altijd binnen hun eigen straatje zullen passen. De leerlingen worden zo gestimuleerd drempels te overwinnen en grenzen te verleggen. Ze leren van elkaar en leren tegelijkertijd met verschillen om te gaan. Voor een aantal (met name ambachtelijke) vakken geldt dat we een hoge kwaliteitsstandaard kunnen hanteren vanwege het gemeenschappelijke curriculum en de investering in de daarbij noodzakelijke middelen.

Ontwikkelingsfasen. In het leerplan gaan we uit van de ontwikkelingsfasen van kinderen. Per leerjaar volgen we in klassenverband deze ontwikkelingsfasen met specifieke leerstof, thema’s en didactiek. Daarnaast wordt iedere leerling in zijn of haar eigen persoonlijke ontwikkeling individueel begeleid en creëren we ruimte voor de leervraag en interesse van iedere individuele leerling.

Individuele leerroute. Kenmerkend voor de individuele leerroute op het Kairos College is de balans die we zoeken tussen keuze en verplichting, tussen vrijheid en verantwoordelijkheid.

We werken structureel aan zelfsturing, co-creatie en zelfreflectie:

  • in het dagelijkse periodeonderwijs bij de vakleerkrachten
  • in individuele leerlijnen voor de kernvakken ondersteund door ICT-toepassingen
  • in de wekelijkse vrije ruimte uren en keuzevakken
  • doordat de leerlingen gedurende hun hele schoolperiode werken aan een persoonlijk portfolio, waarin persoonlijke leer- en ontwikkelingsdoelen en jaarprojecten worden uitgewerkt
  • in schoolbrede projecten en ‘start-ups’ door leerlingen
  • door individuele stages en (internationale)uitwisselingsprojecten
  • door middel van leerling-mentor gesprekken gericht op de persoonlijke leer- en ontwikkelingsdoelen en eigen projecten
  • door mentor-leerling-oudergesprekken over leer- en ontwikkelingsdoelen, eigen reflectie en beoordeling
  • en verder door een actieve rol voor de leerlingenraad
  1. AUTONOOM EN CREATIEF LERAARSCHAP

Kairos principe. De leerkrachten vormen de spil van de school. Op Vrijeschool Kairos gaan we uit van de autonomie van de leerkracht. Binnen het ontwikkelingsgerichte leerplan ontwerpen de leerkrachten hun lessen zelf en kiezen daarbij de werkvormen. Hiermee kunnen zij zich vanuit hun eigen bevlogenheid verbinden met de lesstof en met de behoeften van de leerlingen, waardoor levendige en betekenisvolle lessen ontstaan. Het leraarschap beschouwen we als kunst: vanuit goede voorbereiding met volle aandacht in het moment alert en adequaat kunnen handelen en ontmoeting tot stand brengen. De toegewijde leerkracht weet het juiste moment (karios moment) vast te pakken. Door autonoom te zijn en de leerlingen een creatieve houding voor te leven gaat dit krachtige principe ook voor de leerlingen werken.

Éducation permanente. Vrijeschool Kairos zien we als een lerende school. Ook de leerkrachten willen blijven leren, zij werken in leerteams samen en in co-creatie met de leerlingen. Ook voor de leerkrachten is ‘autonomie in verbondenheid’ een krachtig uitgangspunt.

  1. CIRCULAIR DENKEN EN HANDELEN

Duurzaamheid. Duurzaamheid is de leidraad voor de school als minisamenleving. Hierbij past een energie-neutraal en circulair gebouw, het gebruik van duurzame materialen en beleid gericht op de gezondheid en vitaliteit van leerlingen, leerkrachten en medewerkers. Een prettige werkdag voor iedereen op de school door een fijne omgeving (klimaat, inrichting, beweegruimte, buitenruimte, passende werk- en leerplekken) en een optimaal leefritme (ademend rooster). We streven ernaar de meest duurzame school van Amsterdam te worden en anderen hiermee te inspireren.

Circulariteit in de les. In de lessen besteden we veel aandacht aan de samenhang tussen processen en ontwikkelingen in de wereld en aan de kringloopprocessen in de natuur. We richten ons op het ontwikkelen van een bewustzijn over processen die duurzaamheid belemmeren en processen die duurzaamheid verhogen. We reflecteren op de mens in relatie tot de natuur, het principe ‘from cradle to cradle’ en de verbinding tussen natuur en cultuur. In dit kader neemt koken een centrale plaats in op het Kairos College als een verbindende schakel tussen veel vakken en activiteiten. Bij biologie, scheikunde, geschiedenis, economie, maatschappijleer, cultuurlessen, techniek of kunst: vanuit allerlei invalshoeken ontdekken we samenhang en nieuwe mogelijkheden.

De gezonde, duurzame leefstijl wordt als een rode draad geïncorporeerd in onze lessen. Een kantine met biologisch eten waarin de leerlingen (projectmatig) werken, een biologische schooltuin met seizoensverkoop en leerlingen die hun eigen omgeving onderhouden vormen belangrijke aandachtspunten van de school.

ONDERWIJSAANBOD smeden en programmeren

Op het Kairos College krijgen de leerlingen een breed aanbod van kernvakken/leervakken, creatieve- en expressievakken, bewegingsvakken, ambachtsvakken, activiteiten. De school biedt diverse werkvormen ondersteund door moderne middelen en techniek. Smeden, skypen, etsen, electro, stages, schilderen, koor, koken, filosofie, facetime, dans, debat, scheikunde, stop motion, literatuur, landmeetkamp, toneel, tuinieren, programmeren, parcival: dit is een greep uit ons leerplan.

  • Leervakken zoals Nederlands, wiskunde, geschiedenis, aardrijkskunde, biologie en scheikunde worden gedurende een periode van drie weken iedere ochtend klassikaal gegeven als periodeonderwijs. Dit periodeonderwijs geeft ruimte voor verdieping, beleving, eigen onderzoek door de leerling, persoonlijke verwerking van de leerstof, samenwerking, vakoverstijgend leren en een concentrische leergang en een ‘opmaat’ met bewegen of muziek.
  • Voor de kernvakken Nederlands, wiskunde, Engels volgen de leerlingen ook hun eigen uitdagende leerroute met ondersteuning van ict-toepassingen.
  • Wekelijks is er vrije ruimte waarbij leerlingen projectmatig individueel of groepsgewijs werken.
  • Lessen als koorzang en euritmie worden het hele jaar door op wekelijkse basis gevolgd.
  • Ambachtsvakken worden in groepen op wekelijkse basis in langere periodes gegeven. Ambachtelijk werk zien we als een belangrijk blijvend onderdeel van de maatschappij. Maar ambachtelijke oefening -als specialiteit van het vrijeschoolonderwijs- houden we ook levend uit pedagogisch standpunt: via handwerk word je op een directe manier geconfronteerd met ‘de wereld’, soms in al haar weerbarstigheid. Zo geven we het vak smeden in het kader van wilsontwikkeling en motorische vaardigheden opdoen.

ONDERWIJSTIJD ademen

Leerlingen hebben dertig contacturen per week en volgen twaalfhonderd onderwijsuren per schooljaar. Een schooldag duurt gemiddeld zeven uur, van 08:30 uur tot 15:30 uur, met ‘s middags een lange pauze voor lunch én eigen ruimte en tijd voor bijvoorbeeld koken/mentorgesprekken/eigen project. We volgen het landelijke schoolvakantierooster. Er is ruimte op school om huiswerk te maken na de contacturen. Door een dynamisch rooster creëren we een effectieve schooldag voor leerlingen en leerkrachten. We streven naar een goede verhouding tussen concentratie en verwerken, in- en uitademen, les en pauze, bewegen en stilzitten, binnen en buiten, denken en doen, opnemen en creëren. Ruimte voor jezelf, ruimte voor ontmoeting, harmonie tussen individu en gemeenschap.

CONTEXT onderwijsvernieuwing

Onderwijsvernieuwing. Met ons onderwijsconcept geven wij antwoord op een aantal fundamentele vraagstukken in het onderwijs in het algemeen en op vraagstukken in het Nederlandse vrijeschoolonderwijs. Onder veel onderwijsvernieuwers wordt gesproken over persoonsvorming, brede ontwikkeling en burgerschap: het vrijeschoolonderwijs heeft een schat aan ervaring en werkvormen die deze onderwijsdoelen uitgekiend en effectief handen en voeten geeft. Onder vrijeschoolleerlingen, -ouders en -leerkrachten leeft de wens voor effectief gepersonaliseerd leren: onze uitwerking voor ‘autonomie in verbondenheid’ (Aziza Mayo*) ondersteund door digitale technologie laat een nieuwe weg zien voor de vrijeschoolpedagogiek. Ons onderwijsconcept is uniek:

  • in de balans die wij zoeken tussen individueel leren ondersteund door digitale technologie en vormend gemeenschappelijk onderwijs
  • door onze focus op creatief en autonoom leraarschap, geborgd in een vooropleiding
  • door ons plan voor een congruente en zelfsturende organisatiestructuur
  • en door beleid gericht op de school als een gezonde, vitale en duurzame minisamenleving, een circulair gebouw met duurzaamheid als leidraad

Vraag en aanbod. Met dit plan sluiten we aan bij de behoefte die leeft onder ouders en leerlingen in de regio Amsterdam voor meer vrijeschoolonderwijs. Jaarlijks blijkt een groot tekort aan onderwijsplekken op het Geert Groote College Amsterdam en het Rudolf Steiner College in Haarlem.

* Lectorale rede ‘Autonomie in verbondenheid’ door dr. Aziza Mayo, Hogeschool Leiden, 2015.

 

door Floor van der Meulen